|
دیدگاه فلسفی مولوی در مورد ویژگیهای حواس ظاهری
پژوهشگر: روزبه قهرمان
حکما و فلاسفه پیشین در مبحث علم النفس ، قوای مدرکه آدمی را به دو گونه تقسیم کرده اند:
یکی حواس ظاهری و دیگری حواس باطنی که جمعاً شامل ده قوّه می شود.
حواس ظاهری بدین قرار است:
بینایی (باصره) ، شنوایی (سامعه) ، بساوایی (لامسه) ، بویایی (شامّه) و چشایی (ذائقه).
حواس باطنی را نیز این گونه بر شمرده اند:
حّس مشترک ، خیال (مصّوره) ، وهم ، متخیّله و مفکّره.
از میان شعرای بزرگ ایران ، مولوی در مورد ویژگیهای حواس ظاهری ، نکاتی عالی و بدیع را با تمثیلات زیبا دارد که ارزش آنها تاکنون همچنان حفظ شده است و از این طریق می توان حواس ظاهری بویژه حس شنوایی و ویژگیهایش را بهتر شناخت و تفسیر کرد.
1) تقویت:
به عقیده مولانا ، تمامی حواس آدمی در یکدیگر تاثیر و تداخل دارند. چرا که جمیع حواس از یک چشمه آبیاری می شوند و آن ، "روح لطیف" یا " نفس ناطقه" است که در هر حسّی با نام آن حس ظهور کرده است. . در سمع ، سامعه (شنوایی) نام گرفته و نیز در بصره ، باصره (بینایی) نامیده شده است و غیره. بنابراین هرگاه یکی از حواس نیرو و روشنی گیرد، دیگر حواس را نیز تقویت می کند و روشنی می بخشد:
پنج حس ، باهمدیگر پیوسته اند زآنکه این هر پنج ، زاصلی رُسته اند
قوت یک ، قوّت باقی شود مابَقی را هر یکی ساقی شود
دیدنِ دیده ، فزاید نطق را نطق دردیده ، فزاید صدق را
صدق ، بیدارّی هر حس می شود حّس ها را ذوق ، مونس می شود
(دفتر دوم 3239 – 3236)
|
